Η ΔΕΠΥ δεν επηρεάζει μόνο την προσοχή, την οργάνωση και τον αυτοέλεγχο. Σε αρκετούς ανθρώπους συνδέεται και με δυσκολίες στη σχέση με το φαγητό, όπως τα υπερφαγικά επεισόδια, δηλαδή περιόδους κατά τις οποίες κάποιος τρώει μεγάλη ποσότητα τροφής με αίσθηση απώλειας ελέγχου. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα binge eating, βουλιμίας και γενικότερα παρορμητικής ή απορρυθμισμένης διατροφικής συμπεριφοράς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άτομο με ΔΕΠΥ θα εμφανίσει υπερφαγικά επεισόδια. Σημαίνει όμως ότι η ΔΕΠΥ μπορεί να αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου, ειδικά όταν συνυπάρχουν άγχος, καταθλιπτική διάθεση, δυσκολίες ρύθμισης συναισθήματος ή άλλες διαταραχές.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η σχέση ανάμεσα στη ΔΕΠΥ και στα υπερφαγικά επεισόδια φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική. Ένας βασικός μηχανισμός είναι η παρορμητικότητα, δηλαδή η δυσκολία να παγώσει κάποιος την ορμή της στιγμής και να επιλέξει πιο συνειδητά τι θα κάνει. Ένας άλλος παράγοντας είναι η δυσκολία στην αναγνώριση εσωτερικών ενδείξεων πείνας και κορεσμού, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ακανόνιστο φαγητό και υπερφαγία.
Επιπλέον, πολλά άτομα με ΔΕΠΥ χρησιμοποιούν το φαγητό ως μέσο ανακούφισης από την ένταση, την ανία, την απογοήτευση ή την υπερδιέγερση. Έρευνες δείχνουν ότι η αρνητική διάθεση μπορεί να μεσολαβεί στη σχέση ΔΕΠΥ και διαταραγμένης πρόσληψης τροφής, ενώ η συννοσηρότητα με άγχος και κατάθλιψη ενισχύει περαιτέρω το πρόβλημα.
Πώς μπορεί να φαίνεται στην πράξη;
Τα υπερφαγικά επεισόδια σε άτομα με ΔΕΠΥ συχνά εμφανίζονται ως:
- τσιμπολόγημα χωρίς πείνα.
- κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων τροφής σε σύντομο χρονικό διάστημα.
- φαγητό μπροστά σε οθόνή χωρίς επίγνωση.
- έντονη επιθυμία για συγκεκριμένες τροφές, συνήθως υψηλής ζάχαρης ή λίπους.
- αισθήματα ενοχής, ντροπής ή απογοήτευσης μετά το επεισόδιο.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το άτομο έχει την αίσθηση ότι δεν σκέφτηκε καν πριν φάει. Αυτό ταιριάζει με τον τρόπο που η ΔΕΠΥ επηρεάζει την αναστολή παρόρμησης και την αυτορρύθμιση.
Τι βοηθάει;
Η αντιμετώπιση χρειάζεται συνήθως συνδυασμό ψυχοθεραπευτικής και πρακτικής υποστήριξης. Η θεραπεία δεν εστιάζει μόνο στο φαγητό, αλλά και στους μηχανισμούς που το πυροδοτούν, όπως η συναισθηματική απορρύθμιση, η αποδιοργάνωση, η ανία και η δυσκολία διαχείρισης της παρόρμησης.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Αν τα υπερφαγικά επεισόδια επαναλαμβάνονται, προκαλούν έντονη δυσφορία ή επηρεάζουν τη λειτουργικότητα, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παράλληλα δυσκολίες συγκέντρωσης, παρορμητικότητα, συναισθηματική αστάθεια ή ιστορικό ΔΕΠΥ.
Η έγκαιρη αναγνώριση μπορεί να βοηθήσει στο να σχεδιαστεί μια παρέμβαση που δεν αντιμετωπίζει μόνο το σύμπτωμα, αλλά και τους μηχανισμούς που το συντηρούν.
Συμπέρασμα
Η ΔΕΠΥ και τα υπερφαγικά επεισόδια συνδέονται συχνά μέσω της παρορμητικότητας, της συναισθηματικής απορρύθμισης και των δυσκολιών αυτορρύθμισης. Η κατανόηση αυτής της σχέσης βοηθά να φύγει η ενοχή από το επίκεντρο και να περάσουμε σε μια πιο ουσιαστική, θεραπευτική προσέγγιση.